İran’da devam eden çatışmalar, dünya genelinde çip tedarik zincirine büyük tehditler oluşturuyor. Doğal gaz ve helyum tedarikinde yaşanabilecek olası aksaklıklar, özellikle Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalması durumunda daha da ciddi hale gelebilir. Günümüzde savaşın etkileri çoğunlukla Ortadoğu ile sınırlı olsa da, ekonomik yansımaları dünya çapında hissedilmeye başlandı. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri girişimleri, petrol ve doğal gaz fiyatlarının hızlı bir şekilde yükselmesine neden oldu.
Hürmüz Boğazı’nın kapanması, küresel bilgisayar çipi üretimini ve tedarikini olumsuz etkileyecek. Çip endüstrisi, karmaşık bir yapıya sahip global bir ağda işliyor. Bu durum, bazı ülkelerin belirli alanlarda uzmanlaşmasına yol açıyor. Örneğin, Körfez ülkeleri özel ham maddelerin sağlanmasında ön plana çıkarken, ABD çip tasarımında lider konumda. Tayvan ve Güney Kore gibi Asya ülkeleri ise modern çip üretiminde yetkin. Consorsbank’ın Baş Analisti Jochen Stanzl, çip sektörünün global ölçekte o kadar iç içe geçmiş olduğunu vurgulayarak, tek bir ülkeye bağımlılığın ortadan kaldırılmasının olanaksız olduğunu belirtiyor. Stanzl, Ortadoğu’nun petrol ve doğal gaz kaynaklarına bağımlılığın kritik önem taşıdığını ifade ederek, “Eğer bu kaynaklar kesilirse, tüm sistem çöker” diyor.
Danışmanlık firması PwC Strategy’den Tanjeff Schadt, mevcut durumun henüz aşırı tehlikeli bir aşamaya ulaşmadığını belirtse de, Güney Koreli çip üreticilerinin helyum gibi önemli malzemelerde tedarik zincirinde aksama yaşanabileceği konusunda uyardığını ifade ediyor. Helyum, doğal gazın işlenmesi sırasında elde edilen bir yan ürün ve çip üretiminde kritik bir madde. Uzman Jochen Stanzl, “Helyumun yarısı ABD’den geliyor ancak ABD de bu kaynağa ihtiyaç duyuyor” uyarısında bulunuyor. Diğer ülkeler, doğal gaz işleme süreçlerinde helyum üreten ve global üretimin yaklaşık yüzde 40’ını elinde bulunduran Katar’a bağımlı. Ancak Körfez bölgesindeki çatışmalar, Katar’ın doğalgaz üretimini olumsuz etkiliyor.
Hürmüz Boğazı’nın İran tarafından kapatılması durumu daha da ciddileştiriyor ve bu, dünyaya daha az doğalgaz, petrol ve helyum ulaşması anlamına geliyor. PwC’den Tanjeff Schadt, “Modern çiplerin yaklaşık yüzde 90’ı Tayvan’da üretiliyor” şeklinde belirtiyor ve Tayvan’ın küresel çip tedarikindeki kritik rolünü ortaya koyuyor. Katar’dan gaz sevkiyatının durması durumunda, “Tayvan, enerji kullanımını kısıtlamak zorunda kalabilir” endişeleri artıyor. BNP Paribas Bankası Baş Yatırım Stratejisti Stefan Kemper, TSMC’nin Tayvan’daki enerji tüketiminin yüzde onunu karşıladığını ve bu durumun enerji kısıtlamalarından en fazla etkileneceğini ekliyor.
Sonuç olarak, dünya genelinde çip arzının azalması veya çip fiyatlarının önemli ölçüde artması bekleniyor. Hem durumun kötüleşmesi hem de yüksek maliyetler, küresel ekonomiye olumsuz etkiler yaratma potansiyeline sahip.
